معرفی انواع ابزار جراحی و کاربرد هرکدام در اتاق عمل

ابزار جراحی از کاربردی ترین ابزار در اتاق عمل محسوب می شوند، انجام یک جراحی ایمن و موفق بدون شناخت دقیق آن ها، عملاً امکان پذیر نیست، هر ابزار و وسیلهٔ اتاق عمل از تیغ جراحی گرفته تا با هدف مشخصی طراحی شده تا به جراح اجازه دهد با بالاترین دقت و حداقل آسیب به بافت های بدن عمل کند، از ساده ترین تیغ جراحی گرفته تا ابزارهای پیچیده هموستاز و کنار زننده، نقش مستقیمی در کاهش زمان عمل جراحی، کنترل خونریزی، پیشگیری از عفونت و بهبود نتیجه نهایی جراحی دارند، در این مقاله یوکامد با انواع ابزار جراحی و کاربرد هر کدام در اتاق عمل آشنا خواهیم شد تا دیدی کامل تر و عملی تر نسبت به آن ها ایجاد شود.

هر ابزاری که در اتاق عمل استفاده می شود، برای یک هدف مشخص طراحی و تولید شده است تا کمترین آسیب به بافت را زده و به افزایش کنترل و دقت جراح کمک کند، از این جهت شناخت انواع ابزارهای جراحی و کاربردشان برای دانشجویان پزشکی، پرستاران اتاق عمل، تکنسین های ابزارشناسی و حتی مدیران تجهیزات بیمارستانی از ضرورت بسیار بالایی برخوردار است، چرا که انتخاب درست ابزار علاوه بر کاهش زمان عمل جراحی، خونریزی را کاهش داده، عوارض عمل جراحی را کمتر کرده و هم کیفیت نتیجه نهایی را بالا می برد.

دسته بندی کلی ابزارهای جراحی در اتاق عمل

ابزارهای اتاق عمل و جراحی بر اساس عملکردشان به چند گروه اصلی تقسیم می شوند، این ابزار شامل ابزارهای برش و دیسکسیون، ابزارهای نگه دارنده و گیره ها، ابزارهای هموستاز و کنترل خونریزی، ابزارهای کنارزننده و اکسپوژر، ابزارهای بخیه و بستن زخم، ابزارهای مکش و شستشو، ابزارهای اندازه گیری و راهنمایی و در نهایت ابزارهای اختصاصی هر رشته مثل ارتوپدی یا جراحی مغز و اعصاب می باشد.

معرفی انواع ابزار جراحی و کاربرد هر یک در اتاق عمل

• ابزارهای برش و دیسکسیون

با استفاده از ابزار های برش و دیسکسیون برش کنترل شده ایجاد شده و لایه ها بدون له شدگی بافت جدا می شوند، رایج ترین ابزار برش اولیه اسکالپل یا تیغ بیستوری است این وسیله دارای دسته قابل استریل بوده، تیغ های این ابزار بسته به اندازه و شکل پوست، برش های ظریف یا کارهای عمیق تر را ایجاد می کنند، تیغ شماره 10 و 11 و 15 از پرکاربرد ترین ابزار های برش هستند، انتخاب تیغ صحیح در اتاق عمل به برش تمیز و ترمیم زخم بهتر کمک می کند.

برای دیسکسیون و برش بافت نرم از قیچی جراحی استفاده می شود، از قیچی متزن بام برای بافت های ظریف و قیچی مایو برای فاسیای ضخیم تر یا برش نخ و پانسمان استفاده می شود، قیچی با تیغه کند باعث له شدن بافت شده و خونریزی را افزایش دهد، از این جهت، کنترل تیزی و سلامت لبه ها در چک لیست ابزار از اهمیت بالایی برخوردار است.

امروزه در بسیاری از عمل ها از الکتروکوتر یا قلم کوتر به عنوان بخشی از برش سرد استفاده می شود، استفاده از الکتروکوتر یا قلم کوتر باعث کاهش خونریزی همزمان با برش می شود، در صورتی که تنظیم توان و زمان تماس درست نباشد می تواند باعث سوختگی حرارتی و نکروز شود، در نتیجه همکاری دقیق تیم بیهوشی و اسکراب برای تنظیمات و ایمنی الکتروسرجری ضروری است.

• ابزارهای گرفتن و نگه داشتن بافت

از این ابزارها برای کنترل بافت و ایجاد دید مناسب استفاده می شوند، پنس های جراحی در دو گروه دندانه دار و بدون دندانه تولید و عرضه می شوند، از پنس آدسون دندانه دار برای گرفتن پوست و فاشیا استفاده شده و از پنس دباگی یا پنس بدون دندانه برای بافت های ظریف تر مثل روده یا عروق استفاده می شود، از آن جایی که انتخاب اشتباه پنس منجر به پارگی یا نکروز فشاری می شود، در عمل های ظریف بیشتر از پنس های آتروماتیک استفاده می شود، از گیره ها یا کلمپ ها علاوه بر گرفتن بافت، برای کنترل موقت ساختارها استفاده می شود، به طور مثال کلمپ آلیس با دندانه های خود بافت را محکم نگه می دارد و بیشتر در پوست یا فاشیای محکم استفاده می شود، کلمپ بابکاک که آتروماتیک است برای روده و لوله فالوپ مناسب تر است.

• ابزارهای هموستاز و کنترل خونریزی

کنترل خونریزی یکی از مهم ترین اقداماتی است که در اتاق عمل حیاتی است، از این جهت که این ابزار دید جراح را حفظ می کند، از افت فشار و سایر عوارض در بیمار نیز جلوگیری می شود، از هموستات یا کلیپ های شریان بند مثل کلی یا کرایل برای کنترل خونریزی در عروق کوچک و متوسط استفاده می شود، اغلب پس از گرفتن رگ، نخ لیگاتور یا کلیپس روی رگ قرار خواهد گرفت، هموستات ها در انواع مستقیم و خم موجودند و انتخاب نوع مناسب شان به عمق میدان عمل و مسیر دسترسی بستگی دارد.

کلیپس ها و اپلیکاتور کلیپس از ابزارهای کاربردی در جراحی های لاپاراسکوپی و …هستند، کلیپس باید با اندازه درست انتخاب شود تا روی رگ سر نخورد و خونریزی ثانویه ایجاد نشود.

• ابزارهای کنار زننده و ایجاد میدان دید

هرچقدر که اکسپوژر بهتر باشد خطای جراحی کمتر خواهد شد، به همین دلیل رتراکتورها (کنار زننده ها) نقش مهمی دارند، رتراکتورها در دو نوع دستی و خود نگهدارنده تولید می شوند، نوع دستی شان مثل فارابوف و لانگنبک برای کنار زدن بافت در برش های کوچک استفاده می شوند، و از رتراکتورهای خودنگهدار مثل ویدر و گلف برای عمل های طولانی تر استفاده می شود، این ابزار به تیم اتاق عمل کمک میکند تا بدون خستگی دست، میدان دید ثابتی داشته باشند چرا فشار بیش از حد رتراکتور باعث آسیب عصبی یا نکروز فشاری می شود، پس جایگذاری درست و زمان بندی رهاسازی از اهمیت بسیار بالایی برخوردار است.

• ابزارهای بخیه و بستن زخم

بستن صحیح زخم پس از تکمیل مرحله درمانی و عمل جراحی، کیفیت ترمیم و اسکار را تعیین می کند، برای گرفتن سوزن و عبور کنترل شده از بافت از نیدل هولدر یا نگهدارنده سوزن مثل مایو هگاراستفاده می شود، استفاده از پنس مناسب کنار نیدل هولدر از پارگی پوست جلوگیری میکند، انتخاب نوع نخ و طول سوزن به لایه مورد بخیه بستگی دارد، مثلاً برای لایه های عمقی از نخ قابل جذب و برای لایه های سطحی تر از نخ غیرقابل جذب استفاده می شود.

از استیپلرهای پوستی و منگنه زن ها در مواردی که طول برش زیاد است و یا سرعت بستن مهم است، استفاده می شوند، مزیت استفاده از استیپلرهای پوستی و منگنه زن ها کاهش زمان است، اما این ابزار بعد از عمل برای جلوگیری از عفونت یا باز شدن لبه ها نیاز به مراقبت دقیق دارند.

• ابزارهای مکش و شستشو

پاکسازی میدان از خون و ترشحات در بسیاری از عمل های جراحی باعث کاهش خطا می شود، برای شستشوی ناحیه دهان و حلق و برخی از عمل های جراحی عمومی از ساکشن یانکائر استفاده می شود، در حالی که برای عمل های شکمی و میدان های باز از ساکشن پوول یا فرازیه استفاده می شود، شستشو با سرم و همزمان مکش به کاهش بار میکروبی و دید بهتر کمک جراح می کند.

• ابزارهای اندازه گیری و راهنما

ابزارهایی مثل پروب، دیلاتور و سوندها ابزار های اندازه گیر و راهنمایی هستند که از آن ها برای پیدا کردن مسیرها، اندازه گیری عمق و گشاد کردن مجراها استفاده می شوند، مثلاً از پروب برای بررسی مسیر فیستول یا کانال ها استفاده می شود، دیلاتورها برای گشاد کردن مجاری مانند سرویکس یا مجرای ادراری در برخی عمل ها کاربرد دارند.

نکات حرفه ای برای انتخاب و مدیریت ابزارها

برای انتخاب ابزارهای اتاق عمل فقط شناخت نام ابزار کافی نیست، باید بدانید ابزار آتروماتیک کجاست و چه زمانی جایگزین ابزار دندانه دار می شود، چه زمانی استفاده از کوتر بهتر از تیغ است و چه زمانی خطر آسیب حرارتی بیشتر می شود، همچنین شمارش ابزار قبل و بعد از عمل و کنترل سلامت قفل ها، تیزی تیغه ها و یکپارچگی عایق کابل های الکتروسرجری برای ایمنی بیمار حیاتی است.

جمع بندی

ابزار جراحی زبان مشترک تیم اتاق عمل است، هر ابزار طراحی شده تا یک کار مشخص را با حداقل آسیب و بیشترین دقت انجام دهد، وقتی دسته بندی ابزارها و کاربرد دقیق هرکدام را بدانید، انتخاب ابزار سریع تر می شود، زمان عمل کمتر می شود، خونریزی و خطا کاهش پیدا می کند و کیفیت نتیجه نهایی بالا می رود، این شناخت برای هر فردی که در چرخه درمان و جراحی حضور دارد یک مهارت پایه و ضروری محسوب می شود.